ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕೀಯ (1950–ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ) – ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನ

ಭಾಗ 4: 1989–2004 – ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪುನರಾಗಮನ, ಜನತಾ ದಳದ ವಿಭಜನೆ, ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿ ಉದಯದ ಅಡಿಪಾಯ

ಪರಿಚಯ

೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗೆಲುವಿನ ನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಬದಲಾವಣೆಯು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರೆ ೧೯೮೯ರಿಂದ ೨೦೦೪ರವರೆಗಿನ ೧೫ ವರ್ಷಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಬದಲಾಗಿದವು, ಹೊಸ ನಾಯಕರು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಅಸ್ಥಿರತೆಯು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಜನತಾ ಪರಿವಾರವು ಆಂತರಿಕ ಮುಖಾಮುಖಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಲವು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ನಕ್ಷೆಯನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಆಧಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವು (ಬಿಜೆಪಿ) ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾಲುಗುರುತನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಮೊದಲು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ. ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು “ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಯುಗ” ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳು, ಮತ್ತು ಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದ್ರವ, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ, ಮತ್ತು ಬಹುಮುಖವಾಗಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳ ತ್ರಿಕೋನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಹಾಕಿತು.

ಹಂತ 1: ೧೯೮೯ – ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪುನರಾಗಮನ

೧೯೮೯ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮರಳಿತು. ಈ ಪುನರಾಗಮನವು ಕೇವಲ ಅದೃಷ್ಟದ ಫಲವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿತ್ತು. ಜನತಾ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವದ ಸಂಘರ್ಷಗಳು, ಒಳಜಗಳಗಳು, ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಕೊರತೆಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಪಕ್ಷದ ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಮುಖಾಮುಖಿಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ನಂತರದ ನಾಯಕರಿಗೆ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಒಗ್ಗಟ್ಟಾಗಿ ನಡೆಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಯಿತು. ಈ ಅಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದ ಜನರು ಬೇಸತ್ತು, ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ಜನರ ಮುಂದೆ ಇರಿಸಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಸಂಘಟನಾತ್ಮಕ ಜಾಲವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಪಕ್ಷವು ಜನರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಶ್ವಾಸನೀಯತೆಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಈ ಚುನಾವಣೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವು ಸುಲಭವಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷವು ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧವೆಂದು ಭಾವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.

ವೀರೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲರ ಆಡಳಿತ

ವೀರೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲರು ೧೯೮೯ ರಿಂದ ೧೯೯೦ ರವರೆಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಗಮನ ನೀಡುವ, ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ, ಮತ್ತು ರೈತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಭರವಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸುಧಾರಣೆ, ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತರುವುದು ಸೇರಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಅವರ ಅವಧಿಯು ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಒಳಗಿನ ಗುಂಪುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ನಿಧನದ ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದವು. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಆಂತರಿಕ ಕುತಂತ್ರಗಳು ಅವರನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹಾಕಲು ಕಾರಣವಾದವು. ಅವರ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಆಡಳಿತವು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಆಂತರಿಕ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತು.

ಎಸ್. ಬಂಗಾರಪ್ಪ ಅವಧಿ

ಎಸ್. ಬಂಗಾರಪ್ಪ ಅವರು ೧೯೯೦ ರಿಂದ ೧೯೯೨ ರವರೆಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಅವರ ಆಡಳಿತವು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ರಾಜಕೀಯದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಬಡವರ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ, ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಅವರು AHINDA (ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು, ಹಿಂದುಳಿದವರು, ದಲಿತರು) ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಅವಧಿಯು ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಪಕ್ಷದ ಒಳಗಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಾರಿಕೆಯು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿನ ಅನಿಯಮಿತತೆಗಳು ಅವರ ಸರ್ಕಾರದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದವು. ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯು ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಯು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿತು.

ಜನತಾ ಪರಿವಾರದ ವಿಭಜನೆ

೧೯೯೦ರ ದಶಕವು ಜನತಾ ಪರಿವಾರದ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಮೂಲ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವು ಈಗಾಗಲೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಛಿದ್ರಗೊಂಡಿತು. ನಾಯಕತ್ವದ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಾಯಕರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಹೆಗಡೆ, ದೇವೇಗೌಡ, ಮತ್ತು ಇತರ ನಾಯಕರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಪಕ್ಷವನ್ನು ಹಲವು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದವು. ನಂತರ ಜನತಾ ದಳವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) (JD(S)) ಮತ್ತು ಜನತಾ ದಳ (ಸಂಯುಕ್ತ) (JD(U)) ಮೊದಲಾದ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಈ ವಿಭಜನೆಯು ಜನತಾ ಪರಿವಾರದ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಪರ್ಯಾಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, JD(S) ನಂತರ ವೊಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಬಲ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಜಾತಿ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಹೊಸ ಹಂತ

೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದವು. ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗದ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಜಾರಿಯು ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ, ಲಿಂಗಾಯತರು, ವೊಕ್ಕಲಿಗರು, ಇತರೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು (OBC), ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು (SC), ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು (ST), ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಾಜಕೀಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟವು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವೂ ಈ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಚುನಾವಣಾ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದವು. ಜಾತಿ ಸಮೀಕರಣವು ಮತದಾನದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.

ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗದ ಪರಿಣಾಮ

೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಮಂಡಲ್ ಆಯೋಗದ ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಜಾರಿಗೆ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಪರಿಣಾಮವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂತು. ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘಟಿತರಾದರು. ಹೊಸ ನಾಯಕರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ, ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವು ಚುನಾವಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಕ್ಷವೂ ತನ್ನ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಬದಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ರಾಜಕೀಯವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಜೆ. ಎಚ್. ಪಟೇಲ್ ಸರ್ಕಾರ (೧೯೯೬–೧೯೯೯)

ಜೆ. ಎಚ್. ಪಟೇಲ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಜನತಾ ದಳದ ಸರ್ಕಾರವು ೧೯೯೬ರಿಂದ ೧೯೯೯ರವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದವು. ಸರ್ಕಾರವು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಸ್ತೆಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್, ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು, ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಸಹ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸರ್ಕಾರವೂ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನಾ ಸವಾಲುಗಳಿಂದ ಬಳಲಿತು. ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಗುಂಪುಗಾರಿಕೆಯು ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಒತ್ತಡಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು. ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾನ್ವಯನವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಜನರಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನವು ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯು ಜನತಾ ಪರಿವಾರದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಅದು ಎದುರಿಸಿದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿತು.

ಎಸ್. ಎಂ. ಕೃಷ್ಣ ಯುಗ (೧೯೯೯–೨೦೦೪)

ಎಸ್. ಎಂ. ಕೃಷ್ಣ ಅವರ ಆಡಳಿತವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಧುನಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವಾಗಿದೆ. ೧೯೯೯ ರಿಂದ ೨೦೦೪ ರವರೆಗಿನ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಗಳು, ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ನೀತಿಗಳು, ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಉದ್ಯಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಪರಿಸರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಐಟಿ ಪಾರ್ಕ್ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಎಸ್. ಎಂ. ಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ನಗರದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಸ್ತೆಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್, ಮತ್ತು ದೂರಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ “ಭಾರತದ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ” ಎಂಬ ಗುರುತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಗೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಟೀಕೆಯು ಎದುರಾಯಿತು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನವು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಆ ಟೀಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ, ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ, ಕರಾವಳಿ, ಮತ್ತು ಇತರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ನಗರದ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಕೃಷಿ, ನೀರಾವರಿ, ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯು ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಅಸಮತೋಲನವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಎಸ್. ಎಂ. ಕೃಷ್ಣ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಿತಿಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಧುನಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು.

ಬಿಜೆಪಿ ಉದಯದ ಆರಂಭ

೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯು ಸಂಘಟನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಬಿಜೆಪಿಯು ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಲಿಂಗಾಯತ ಸಮುದಾಯದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನುರಣಿಸಿತು. ನಗರ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ, ಬಿಜೆಪಿಯು ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರ ನೀತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಪರ್ಯಾಯ ಆಡಳಿತದ ಭರವಸೆಯು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಜನತಾ ದಳದ ಅಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಮತದಾರರಲ್ಲಿ, ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು, ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿತು.

ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕೀಯದ ಆರಂಭ

೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪಕ್ಷವು ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಜನತಾ ದಳ (ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳು), ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿ ನಡುವೆ ಮೈತ್ರಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಪಕ್ಷಾಂತರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರ ಮೈತ್ರಿಗಳು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು. ಬೆಂಬಲ ಹಿಂಪಡೆಯುವ ರಾಜಕೀಯ, ಸಂಖ್ಯಾಬಲದ ರಾಜಕೀಯ, ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಸ್ವರೂಪದ ಮೈತ್ರಿಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕೀಯದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾದವು. ಈ ಅಸ್ಥಿರತೆಯು ಆಡಳಿತದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಆದರೆ ಸ್ಥಿರ ಮೈತ್ರಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಹಿಡಿಯಿತು. ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕೀಯದ ಈ ಅನುಭವವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮತದಾರರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯು ಬಲವಾದ ಏಕಬಹುಮತದ ಸರ್ಕಾರದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು.

ಈ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಧಾರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು, ಆದರೆ ಅದು ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಜನತಾ ಪರಿವಾರವು ಹಲವು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮತದಾರರು ಛಿದ್ರಗೊಂಡರು. ಬಿಜೆಪಿಯು ಬಲವಾದ ಮೂರನೇ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು, ಮತ್ತು ಅದು ಸ್ಥಿರ ಆಡಳಿತ, ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಬೆಂಗಳೂರು ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಐಟಿ ಉದ್ಯಮವು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಜಾತಿ ಸಮೀಕರಣಗಳು ಚುನಾವಣಾ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಯಿತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಅವಧಿಯು ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು.

ಭಾಗ 4 ಸಾರಾಂಶ

೧೯೮೯ರಿಂದ ೨೦೦೪ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪುನಃ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ, ಅದರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತು. ಜನತಾ ಪರಿವಾರದ ವಿಭಜನೆಯು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮತದಾರರನ್ನು ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಪರ್ಯಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಮೈತ್ರಿ ರಾಜಕೀಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಆಡಳಿತದ ಅಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಆದರೆ ಮತದಾರರು ಸ್ಥಿರತೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಬಿಜೆಪಿಯು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ಮುಂಬರುವ ದಶಕಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಸ್. ಎಂ. ಕೃಷ್ಣ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಾಗತಿಕ ಐಟಿ ನಗರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ತೆರೆಯಿತು. ಆದರೆ ನಗರ-ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅಸಮಾನತೆಗಳು ಮುಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳಾಗಿ ಉಳಿದವು. ಈ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕವು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಗಳ—ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಜನತಾ ದಳ (ನಂತರ JD(S)), ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿ—ಮಧ್ಯೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ೨೦೦೪ರ ನಂತರದ ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿಯ ಅಧಿಕಾರಾರೋಹಣಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿತು, ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ, ಹೆಚ್ಚು ಚೈತನ್ಯಶೀಲ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿಸಿತು.